Onder de Boschboom: Een nuttig kunstuurwerk


Foto:
Onder de Boschboom

Onder de Boschboom: Een nuttig kunstuurwerk

  Column

Tien jaar geleden werd in het JBAC een zo exact mogelijke kopie geplaatst van het meer dan tien meter hoge astronomisch kunstuurwerk dat in 1513 door de kanunniken was neergezet in onze Sint Jan.

Sinds 1336 lieten die dertig heren acht keer per etmaal Gods lofgezang onder de gewelven weerklinken. Na 1460 deden ze dat vanuit de dertig hoge zetels van het nog altijd aanwezige fraaie koorgestoelte. Het waren vaak oudere chique priesters, die zelfstandig rond de kerk woonden. Ieder van hen verdiende bij door dagelijks op een van de vele altaren de heilige mis te celebreren voor de Bosschenaren die dat altaar gesticht hadden ter ere van hun patroon. En natuurlijk een extra feestelijke mis op de jaardag van die heilige! 22 Januari bijvoorbeeld op het altaar van Agnes voor de molenaars en de olieslagers, en 24 augustus op dat van Bartholomeus voor de nastelmakers.

En toen de Sint Jan in 1513 bijna af was, plaatsten die kanunniken dat meer dan tien meter hoge kunstuurwerk: als een kers op hun religieuze taart. Oude reisverslagen verhalen van een unieke klok met een groots oordeelspel.Uniek, maar in die horlogeloze tijd ook nuttig, want het uurwerk loste problemen op. De kanunniken moesten dus achtmaal per etmaal samen psalmen zingen. Op het eerste uur, het derde uur enzovoort. Maar niemand wist wanneer het exact zo’n uur was. Kortom, geregeld klerikaal geruzie!

Voortaan meldde het schellencarillon boven op de klok luid het juiste uur!Bovendien toonde een groot ronddraaiend rad alle dagen van het jaar met hun heiligen. Via de zondagletter, die voor het hele jaar alle zondagen aangaf , en via een wijzend kalendermannetje konden bijvoorbeeld de nastelmakers dan precies zien wanneer, en op wat voor weekdag, hun hoogfeest van Bartholomeus van 24 augustus uitbundig gevierd moest worden.

Het derde probleem was de vraag wanneer het eigenlijk Pasen was, en dus ook wanneer Carnaval. In 323 had het Concilie van Nicea besloten, dat Pasen zou vallen op de eerste zondag na de eerste volle maan van de lente. Wel, het kalenderrad toonde de datum 21 maart en de zondagletter alle zondagen. Een apart venstertje liet het Gulden Getal zien. Sinds de Oudheid wist men dat na 19 jaar de volle manen telkens weer op dezelfde datum verschijnen: steeds in een zelfde onregelmatige reeks. Het Gulden getal toont het nummer in die reeks! Tenslotte joeg een groot poppenspel met zich eng openende graven en een ijselijk gapende hellemond de zondaars schrik aan. En dat vond men zeer, zeer nuttig! Maar zie: ook enkele uitverkorenen stijgen ten hemel!

De kopie van dit astronomisch kunstuurwerk siert dus inmiddels 10 jaar het Jheronimus Bosch Art Center. Een reden voor een feestje!

Ed Hoffman

Onder De Boschboom is een rubriek van cultuurhistorische aard, die haar columnisten een podium biedt om op persoonlijke titel onderwerpen die met de Bossche cultuur te maken hebben uit te diepen. Reacties? Mail naar: onderdeboschboom@kringvrienden.nl. 

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden










Wist u dat?


… De Bossche Omroep wekelijks bij zo’n 99.200 adressen op de mat valt?

…En daarnaast ook online erg vaak gelezen wordt?

…De Bossche Omroep al sinds 1957 wekelijks gedrukt en verspreid wordt?

Afbeelding