Onder de Boschboom

Teken aan de wand

  Column
Foto:

De voornaamste reden om naar de stad te gaan is voor mij een bezoek aan de boekhandel. Zoals ik me nu verheug op de eerste lentegeluiden van de vogels, zo zal ik blij zijn als ik over enkele weken, na de lockdown, weer de krakende trappen bij Adr. Heinen hoor. Het bestellen en afhalen is een goede noodmaatregel, maar het rondstruinen en snuffelen is toch je ware.

De sluiting van de winkel heeft wel een bijeffect. Ik ben weer boeken gaan herlezen.

Zo las ik de afgelopen week opnieuw Het Keerpunt van Klaus Mann, de zoon van de Nobelprijs-winnaar Thomas Mann. Het is een autobiografisch boek waarin sfeer van de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw goed tot uiting komen.

“Amerika ligt ver weg, maar er zijn ook hier tekenen aan de wand”

Vooral het hoofdstuk over de tijd tussen 1930 en 1933 met de titel ‘Het teken aan de wand’ maakt grote indruk. Hitler is nog niet aan de macht, maar zijn partij is al flink groot in de Reichstag. Klaus Mann schreef: ‘We weigerden nog altijd toe te geven dat de een of andere politieke partij, een bende avonturiers en fanatici die zichzelf snoevend als “nationaalsocialisten” aanduidden, in staat zou zijn het totaal van de waarden en tradities van het avondland op losse schroeven te zetten.’ Maar al gauw moest hij constateren dat niet alleen mensen uit de financiële wereld en het bedrijfsleven maar ook veel intellectuelen begonnen te schuiven en flirten met deze ‘vijand van de geest, de vrijheid en het zedelijk normbesef.’ Het jargon van bloed en bodem en biologische kenmerken, de overschatting van instinct en intuïtie kreeg ook een plaats ‘in het pretentieuze jargon van modieuze filosofen en literaten’.

Ik las dit boek voor de eerste keer ergens in de jaren negentig en kon me toen moeilijk voorstellen dat zoiets in onze moderne maatschappij zou kunnen gebeuren. Nu lees ik het met heel andere ogen en zie de gelijkenis met trends in het heden. Weer zie je al de bovengenoemde citaten voorbijkomen. Weer zijn er geheimzinnige complotten, weer is er een leugenpers, weer beginnen hele en halve intellectuelen mee te schuiven. Tijdens de oorlog maakte Charly Chaplin in Amerika de film The Great Dictator waarin hij een duidelijke karikatuur van Hitler speelde. Nu hebben we vier jaar een zo mogelijk nog grotere karikatuur van een dictator gezien als president. Een president die na zijn verloren herverkiezing de meute opriep tot bestorming van het Capitool. Amerika ligt ver weg, maar er zijn ook hier tekenen aan de wand. Er wordt in het Bossche provinciehuis samengewerkt met een partij met een griezelige leider die de mond vol heeft over het verdunnen van bloed en de biologische verschillen tussen mensen. Een teken aan de wand.

Cees Slegers
Onder De Boschboom is een rubriek van cultuurhistorische aard, die haar columnisten een podium biedt om onderwerpen die met de Bossche cultuur te maken hebben uit te diepen. Reacties? Mail naar: onderdeboschboom@kringvrienden.nl.

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden








Wist u dat?


… De Bossche Omroep wekelijks bij zo’n 99.200 adressen op de mat valt?

…En daarnaast ook online erg vaak gelezen wordt?

…De Bossche Omroep al sinds 1957 wekelijks gedrukt en verspreid wordt?

Afbeelding