Onder de Boschboom

Onder de Boschboom: Liberation

Als ik dit schrijf is de herdenking van de vijfenzeventigste verjaardag van de bevrijding van 's-Hertogenbosch achter de rug. Gedurende elf dagen trok het bevrijdingslint door de stad. Mooi was het om de vijf nog levende bevrijders te zien. In 1944 waren het nog jonge jongens nu mannen van in de negentig. Gedurende die verlengde week werd in ieder van de kernen stil gestaan bij wat daar vijfenzeventig jaar geleden was gebeurd. Iedere kern deed dat op zijn eigen manier: soms door interviews met inwoners die de bevrijding nog zelf hadden meegemaakt, dan weer door het uitbrengen van een boekje waarin de geschiedenis van de bevrijding werd verteld.

De oorlog was in 's-Hertogenbosch niet overal tegelijk afgelopen. Met name de gebiedsdelen aan de Maas moesten nog een paar dagen wachten nadat 's-Hertogenbosch al was bevrijd. Empelnaren die niet op tijd wisten te vluchten werden "geëvacueerd" naar Kerkdriel. Voor hen duurde de oorlog in bezet gebied nog een half jaar langer. De ligging in de frontlinie leidde tot grote verwoesting in Bokhoven, Engelen en Empel. Deze dorpen lagen binnen bereik van het geschut aan de overkant van de Maas.

Engelen werd op zondagmorgen 5 november 1944 bevrijd niet door de Welsh Division maar door de Schotse 51ste Highland Division. De Schotten reden met tanks door de dorpen maar voor de bewoners was dat voldoende om in vrijheid naar buiten te komen. Dat was echter niet zonder gevaar omdat de Duitsers vanuit de kerktorens van Hedel en Ammerzoden de tanks gezien hadden. Ze openden daarop het vuur. De bevrijding van Engelen maakte deel uit van een grotere operatie, genaamd Guy Fawkes. Deze operatie was erop gericht om het laatste Duitse bruggenhoofd aan de Maas te veroveren. Dat werd een opdracht voor de Schotten omdat de Welsh Division terug moest naar het front bij Meijel. Op deze plek in de Peel gingen de Duitsers in de tegenaanval. Het zou tot mei duren voor de wederopbouw van de dorpen een aanvang kon nemen. In Empel leidde dat tot de bouw van nieuw Empel. Oud-Empel, gelegen aan en rond de Maasdijk, was zo beschadigd dat het voor de teruggekeerde bewoners nauwelijks meer leefbaar was.

Dr Kees van den Oord heeft die bevrijding mooi beschreven in een boekje 'Engelen en Bokhoven bevrijd', uitgekomen in de bevrijdingsweek. De ooggetuigenverslagen geven nog maar eens aan wat een ellende er schuil gaat achter het begrip bevrijding en welk een leed er, met name aan het Maasfront ook na de bevrijding nog geleden is. Daarom is het goed dat er niet alleen maar gevierd maar ook herdacht wordt. 764 inwoners van onze gemeente lieten op Bosch grondgebied het leven tijdens de oorlog. Voor hen kwam de bevrijding te laat maar we vergeten hen niet.

Jan Hoskam

Onder De Boschboom is een rubriek van cultuurhistorische aard, die haar columnisten een podium biedt om op persoonlijke titel onderwerpen die met de Bossche cultuur te maken hebben uit te diepen. Reacties? Stuur uw mail naar: onderdeboschboom@kringvrienden.nl.