Dit zelfportret maakte Vincent van Gogh in de zomer van 1887. Het Van Gogh Museum leende het uit aan Het Nb Museum. Foto: Maurice Tromp Museum
Dit zelfportret maakte Vincent van Gogh in de zomer van 1887. Het Van Gogh Museum leende het uit aan Het Nb Museum. Foto: Maurice Tromp Museum (Foto: Maurice Tromp)

Nieuwe expositie HNBM: 'Van Goghs intimi. Vrienden, familie, modellen'

Expositie toont dat Vincent van Gogh niet eenzaam was

's-HERTOGENBOSCH - Het Noordbrabants Museum wil met haar nieuwe tentoonstelling 'Van Goghs intimi. Vrienden, familie, modellen' het beeld doorbreken dat Vincent van Gogh (1853-1890) een eenzame, getormenteerde man was die in zijn tijd weinig waardering, respect of erkenning kreeg. Volgens het museum is dat beeld feitelijk onjuist. Vincent van Gogh was geen makkelijke man. Met zijn directheid, haast obsessieve gedrevenheid en kritische blik stootte hij mensen in zijn omgeving af. Maar velen waren ook op hem gesteld. Hij onderhield innige en veelal langdurige relaties met de mensen om hem heen: vrienden, familie, modellen, collega-kunstenaars en geliefden. De tentoonstelling is tot en met 12 januari 2020 te zien.

In Van Goghs intimi krijgen Vincents relaties een gezicht en stem via 99 bekende en minder bekende schilderijen, schetsboeken, werken op papier, foto's en brieven. De tentoonstelling is samengesteld door gastconservator en Van Gogh-expert Sjraar van Heugten, in nauwe samenwerking met conservator Helewise Berger. Verschillende gerenommeerde Nederlandse en internationale musea alsook particuliere bruikleengevers stelden werken beschikbaar. Daaronder The Art Institute of Chicago, Galleria Nazionale d'Arte Moderna e Contemporanea, Kröller-Müller Museum en Van Gogh Museum. Het is voor het eerst dat een tentoonstelling zo breed aandacht besteedt aan de mensen die Van Gogh als mens en kunstenaar hebben gevormd.
Van Gogh is een van de grootste kunstenaars aller tijden. Om de kunstenaar en zijn kunstenaarschap te begrijpen, is het van belang ook de persoon goed te kennen. Van Gogh wordt omringd door verhalen, beelden en mythes. Hij was een gepassioneerd man die soms complexe verhoudingen had met vrienden, familie en collega-kunstenaars. Zijn relaties waren veelal hecht en langdurig, maar hij wist met zijn uitgesproken karakter ook mensen van zich te verwijderen. Niets menselijks was hem vreemd.

Brieven geven beeld van Vincent
In Van Goghs intimi komen de belangrijkste personen in Vincents leven in chronologische volgorde aan bod. Van zijn jaren in Brabant en Den Haag, de periodes in Parijs en Zuid-Frankrijk tot aan zijn dood in Auvers-sur-Oise op 29 juli 1890. Zijn gezinsleven en familie, zijn liefdes maar ook zijn vriendschappen met onder andere kunstenaars als Anthon van Rappard, Anton Mauve, Émile Bernard, Paul Gauguin, Henri de Toulouse-Lautrec en Paul Signac worden belicht. De bezoeker leert de kunstenaar beter kennen via schilderijen en tekeningen die hij van zijn vrienden, familie en modellen maakte. Via de (zelf)portretten uit zijn kring van intimi, maar ook via vaak heel persoonlijke documenten zoals brieven, foto's, schetsboekjes, poëziealbums en condoleancebrieven. Gezamenlijk geven deze inzage in de man achter de kunstenaar.

Vincents voorvechters
De tentoonstelling sluit af met een portret van Jo van Gogh-Bonger. In de laatste twee jaar van zijn leven was Vincent al bekend onder de avant-garde en was zijn werk te zien op tentoonstellingen in Parijs en Brussel. Na Vincents dood wilde Theo niets liever dan zijn broers werk groots onder de aandacht brengen, maar hij overleed zelf een half jaar later. Ook Émile Bernard werd groot voorvechter van Van Goghs reputatie. Hij schreef een artikel voor een vooraanstaand tijdschrift, organiseerde een tentoonstelling en publiceerde vele brieven van Van Gogh. Na Theo's dood nam zijn vrouw, Jo van Gogh-Bonger, de taak op zich om Van Gogh meer bekendheid te geven. Ze verkocht een deel van Vincents werken, leende ze uit voor exposities en publiceerde zijn briefwisseling met Theo. Mede door zijn intense levensverhaal veroverde Van Goghs werk langzaam de hele wereld.

Geen slechte familieband
Vincent van Gogh werd op 30 maart 1853 geboren als de oudste zoek van Anna Carbentus en Theodorus van Gogh. De moeizame relatie met zijn vader in de laatste jaren van diens leven voedt het beeld dat Van Goghs band met zijn familie slecht was en dat de problemen die hij ondervond in zijn leven zijn toe te schrijven aan zijn strenge ouders en de beklemmende religieuze opvoeding. Dit beeld vereist volgens Het Noordbrabants Museum een stevige nuancering. Vincent wist met zijn gedrag en ideeën de verhoudingen vaak op scherp te zetten. Toch bleven zijn ouders hem tot aan zijn dood steunen. Ze gaven hem onderdak, kleding en geld en steunden hem in zijn ambitie om kunstenaar te worden.
De relatie met zijn familie was weliswaar vaak stroef, maar Van Gogh kwam uit een warm nest en de liefde voor zijn ouders was diepgeworteld. Het gezin Van Gogh en de familie van vaders- en moederskant hebben hem in grote mate gevormd. Vincent kreeg zijn liefde voor literatuur en natuur mee van zijn ouders en moeder Anna gaf hem waarschijnlijk tekenles. Via een oom kreeg Vincent een baantje bij een internationale kunsthandel en schilderles van aangetrouwde neef Anton Mauve, toen al gerenommeerd schilder.

Portretten van twee broers
Van de drie zussen kon Vincent het beste opschieten met Wil (Willemien). Na zijn vertrek uit Nederland zag Van Gogh alleen nog Theo in levenden lijve, maar met de familie had hij ook in latere jaren via brieven contact. Ook met Wil bleef Van Gogh corresponderen. Over de bijzondere band met zijn broer Theo is veel bekend. Theo was anders dan Vincent: rustiger, zachtaardiger, socialer. Hij was niet alleen broer maar ook Vincents meest dierbare vriend. Het was Theo die Vincent aanspoorde te gaan schilderen, hem introduceerde bij diverse collega-kunstenaars en hem 10 jaar financieel ondersteunde. Natuurlijk waren ze het niet altijd met elkaar eens, zat Theo regelmatig tussen twee vuren en maakten ze ruzie. Maar Theo bleef Vincent tot aan zijn dood ondersteunen en verdedigen. In de tentoonstelling zijn de portretten van de twee broers te zien die Vincent maakte toen hij bij Theo in Parijs woonde. Deze beeltenis van Theo is het enige portret dat Vincent van hem maakte.

Bij de expositie is een audiotour gemaakt en elke eerste zondag van de maand wordt er een instaplezing gegeven van 45 minuten. Het ticket voor de instaplezing boek je apart van het entreeticket voor de tentoonstelling.