Mart Damen, een kruimeldichter 'pur sang'. Foto: Michel van de Langenberg
Mart Damen, een kruimeldichter 'pur sang'. Foto: Michel van de Langenberg

Bossche Mart Damen publiceert autobiografische gedichtenbundel

's-HERTOGENBOSCH – De 72-jarige Mart Damen volgde in 2018 de cursus 'Dichter op de koffie' van de stichting Actieve Senioren. Vanaf de allereerste les is haar enthousiasme groot en ze slaat aan het dichten. Herinneringen aan haar jeugd komen los en legt ze vast in de vorm van gedichten. De bundel 'Sommige ouders zouden nog geen cavia mogen opvoeden – Mijn ouders wel' is het prachtige resultaat.

Door Astrid Berkhout

 

"Voor de cursus had ik geen enkele behoefte om iets op papier te zetten", vertelt Mart Damen. "Sinds die tijd is er echter iets losgekomen. Ik ben altijd veel in mijn hoofd bezig; denken, nadenken en onderzoeken. Met het dichten kreeg ik eindelijk een instrument in handen om mijn gedachten onder woorden te brengen. De dag na de eerste les heb ik meteen al 6 gedichten geschreven. Ik kon er niet meer mee ophouden, die drang kwam en komt van binnenuit. Inmiddels heb ik genoeg materiaal voor zelfs een tweede of een derde boek." Mart schrijft gedichten van steeds circa 8 regels die niet rijmen. "Meestal begin ik met een eerste gedachte, waarna het gedicht als vanzelf ontstaat." Zo worden herinneringen aan geboortes, armoede, familiegeheimen, scholing, werk en moederschap toevertrouwd aan papier. Behoedzaam en doordacht neergeschreven, met humor en soms vilein.

Autobiografie in dichtvorm
De gedichten zijn allemaal gebaseerd op haar eigen leven. Ze gaan hoofdzakelijk over de haat-liefde verhouding die de middenstandsdochter jarenlang had met haar moeder. In de vroegste jeugd overheerst liefde. Moeders maken fouten, soms zulke ernstige dat haat kan overheersen. Dan wordt de dochter zelf moeder en oma en wordt ze uitgedaagd om verder te kijken dan haar eigen leed. Het eerste deel, het Elfde Gebod, neemt u mee in zowel de jeugdervaringen van Mart als van haar moeder, gevolgd door de wonderlijke vondst van het 'dichten'. Deel II, Wetende Getuige, laat zien hoe de jeugdervaringen hun uitwerking hebben op de rest van haar leven. Daarbij schuwt de auteur niet haar eigen rol als dochter en als moeder op de korrel te nemen. Zo komt liefde terug. "Je kunt de bundel zien als een autobiografie in dichtvorm. Het schrijfproces is voor mij zo'n wonderlijke ervaring geweest. Het voelt heerlijk om mijn gevoelens op deze manier te kunnen uiten." Het gedichtje met de veelzeggende titel 'Gepassioneerd kruimeldichter' geeft aan wat ze in essentie ook is.

Haat en liefde
Mart groeide op in een groot gezin met in totaal 6 kinderen (ze heeft 5 broers). "Mijn vader was een zachtaardige man, hij maakte ambachtelijke houten meubelen. Toen dat niet meer rendabel was, begon hij een eigen meubelwinkel. Mijn moeder had de zorg voor het gezin en hielp daarnaast mee in de winkel. Ze was geen makkelijke vrouw. Door de negatieve ervaringen in mijn jeugd heb ik weinig zelfvertrouwen opgebouwd, wat zijn tol heeft geëist in mijn latere leven. Het is heel dubbel dat de fijnste én vervelendste herinneringen betrekking hebben op een en dezelfde persoon; je voelt zowel de grootste liefde als de grootste haat jegens je moeder. Dat is universeel. Door dit boek te schrijven, heb ik vrede kunnen sluiten met mijn verleden. Terugkijkend heb ik bewondering en respect voor mijn moeder. Ze was intelligent en begaan met de wereld. Zij was het ook die mij stimuleerde om als enige meisje naar de middelbare school te gaan, dat was heel bijzonder voor die tijd. En ze zou ontzettend trots op me zijn dat ik nu dit boekje heb geschreven."

Taboe doorbreken
"Ik wil met dit boekje ook een taboe doorbreken. Veel mensen durven zich niet kritisch uit te spreken over hun ouders, vaak worden meteen allerlei excuses bedacht voor hun gedrag. Er wordt niet echt opgekomen voor het kind. Tegelijkertijd kunnen we behoorlijk kritisch zijn op hoe andere mensen hun kinderen opvoeden, terwijl we het niet waarderen als we zelf worden aangesproken op die rol. We hebben meteen het gevoel veroordeeld te worden. Waarom eigenlijk? Het kan helend zijn om juist ook de negatieve ervaringen uit te spreken, zo heb ik zelf gemerkt. Het helpt bovendien om je te realiseren dat de manier van opvoeden door je ouders - deels onbewust - gevoed is door de ervaringen die zij zelf hadden met hun ouders. Opvoeden is nu eenmaal moeilijk. Iedereen doet het op zijn of haar eigen manier, vanuit de overtuiging dat dit het beste is voor het kind."

'Sommige ouders zouden nog geen cavia mogen opvoeden – Mijn ouders wel' is voor 19,50 euro te koop via www.boekscout.nl (inclusief kosteloze verzending in Nederland en België) en bij boekhandel Adr. Heinen.